Waa maxay
Early blight waa cudur fangas ah oo ku dhaca baradhada, waxaana keena fangaska Alternaria solani. Badanaa wuxuu ka bilaabmaa caleemaha hoose ee inta badan jirey, wuxuuna keenaa dhibco madow ama bunni ah oo leh gooboyin. Caleemaha cudurka qaba way engegaan, hoos bay u dhacaan, kadibna way dhintaan. Cudurku wuxuu ka sii gudbaa caleemaha hoose una gudbaa kuwa sare. Mararka qaar wuxuu ku dhacaa baradhada dhulka ku jirta, isagoo sameeya nabarro madow.
Calaamadaha la eegayo
- Dhibco yaryar oo goobo ah oo aan qaab sax ah lahayn oo madow ah ayaa marka hore ka soo baxa caleemaha hoose ee waaweyn.
- Dhibcuhu way sii weynaadaan waxayna yeeshaan goobooyin madow iyo xariijimo bunni khafiif ah oo isku xiga
- Goobo huruud ah ayaa badanaa ku wareegsan dhibcaha cudurka.
- Caleemaha way duuduubmaan, qallalaan, kadibna way dhintaan
- Tubers-ka (baradhada) waxay yeeshaan nabarro madow oo hadhow isu bedela midab buluug leh , wayna qalashaa.
Goorta uu faafo
Early blight wuxuu si badan u dhacaa marka ay jirto cimilo diiran oo qiyaastii 28–30°C ah, gaar ahaan marka caleemuhu qoyaan noqdaan ee ay jiraan roob, sayax, ceeryaamo ama waraab caleemaha dushooda. Caleemaha inta badan jirey ayaa si fudud u qaada cudurka, sidoo kale dhirta nafaqada yar ama leh baradho (tubers)fara badan waxay halis badan ugu jirtaa cudurkan. Fangasku wuxuu ku sii noolaan karaa hadhaaga dhirta cudurka qaba iyo ciidda.
Daaweynta
Hab-beereedka
Samee dalagg gedis muddo 2–3 sano ah, kana fogow in dhawr sano isku xigta la beero baradho, tamaandho, basbaas iyo eggplant. Ilaali nafaqada ciidda, gaar ahaan nitrogen-ka, kana fogow waraabka caleemaha qoynaya. Ka saar haramaha iyo dhirta iskeed u baxda, si fiican ugu dabool tubers-ka ciidda si looga ilaaliyo cudurka, kadibna nadiifi oo baabi’i hadhaaga dhirta marka goosashada dhammaato.
Xulashooyinka dabiiciga ah
Ka saar caleemaha cudurka qaba iyo hadhaaga dhirta si loo yareeyo faafitaanka cudurka. Waxaa la isticmaali karaa daawooyinka dabiiciga ah sida copper hydroxide, Bacillus subtilis, iyo Trichoderma harzianum si loo ilaaliyo dhirta caafimaadka qabta. Sidoo kale waa muhiim in dhirta la siiyo nafaqo ku filan si ay u noqoto mid xooggan oo u adkaysata cudurka.
Waxyaabaha firfircoon
- copper hydroxide
- Bacillus subtilis
- Trichoderma harzianum
Xulashooyinka kiimikada
Fungicides sida chlorothalonil iyo mancozeb ayaa loo isticmaali karaa xakamaynta cudurka. Daawooyin kale oo waxtar leh waxaa ka mid ah azoxystrobin, pyraclostrobin, iyo difenoconazole. Waa muhiim in la beddelo noocyada daawooyinka si looga hortago in fangasku yeesho iska caabbinta, sidoo kalena hubi in daawadu gaarto caleemaha hoose oo ah halka cudurku inta badan ka bilowdo.
Waxyaabaha firfircoon
- chlorothalonil
- mancozeb
- azoxystrobin
- pyraclostrobin
- difenoconazole
Badbaadada
Marka la isticmaalayo daawooyinka, xidho galoofisyo, masks iyo muraydaha indhaha. Raac muddada sugitaanka ka hor goosashada ee ku qoran summadda daawada. Carruurta iyo xoolaha ka fogee beeraha la daweeyay ilaa ay si buuxda u qalalaan. Ha cunin baradhada leh qudhun badan, ku kaydi baradhada meel qabow, mugdi ah oo qalalan, daawooyinkana ku hay meel ammaan ah oo carruurta aysan gaadhi karin.
Sidii looga hortagi lahaa xilliga soo socda
Isticmaal siidh baradho oo caafimaad qaba oo cudur-la’aan ah, doorona noocyo u adkaysta cudurka. Samee dalagg gedis 2–3 sano, si fiican u quudi dhirta, kana ilaali nafaqo yari. Ka fogow waraabka dusha sare ee caleemaha qoynaya, sidoo kale ka saar hadhaaga dhirta kadib goosashada si looga hortago in fangasku sii noolaado.